Генрык Гай
Генрык Гай | |
па-польску: Henryk Julian Gay | |
Род дзейнасьці | архітэктар, інжынэр |
---|---|
Дата нараджэньня | 10 студзеня 1875 |
Месца нараджэньня | Варшава, Царства Польскае, Расейская імпэрыя |
Дата сьмерці | 3 кастрычніка 1936 (61 год) |
Месца сьмерці | Варшава, Польшча |
Месца вучобы | |
Занятак | архітэктар |
Сябра ў | Грамадзянская варта[d] |
Генрык Юліян Гай (па-польску: Henryk Julian Gay; 10 студзеня 1875, Варшава — 3 кастрычніка 1936, Варшава) — архітэктар і інжынэр польскага паходжаньня[1], які ў пачатку XX ст. працаваў у Расейскай імпэрыі, а потым у Польшчы.
Працаваў у стылі нэаклясыцызму[2]. Аўтар праектаў многіх будынкаў у Варшаве, Менску, Кіеве і ў іншых месцах Расейскай імпэрыі. У міжваенны пэрыяд — ваяводзкі архітэктар у Пінску.
Біяграфія
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Нарадзіўся 10 студзеня 1875 году ў Варшаве, у Царстве Польскім, сын Генрыка й Яаны (у дзявоцтве Мюлер (Müller))[2]. Паходзіў з польскай шляхты[1]. Ягоны дзед, Якуб Гай(pl), быў архітэктарам, спраектаваў, між іншым будынак Банка польскага ў Варшаве. Генрык Гай скончыў Рэальную школу Войцеха Гурскага[2], вывучаў архітэктуру ў Інстытуце грамадзкіх інжынэраў у Пецярбургу, у 1898 годзе атрымаў дыплём інжынэра[2][3]. Пазьней працягваў адукацыю ў Парыжы, Вене й Мюнхэне; пэўны час жыў у Італіі, Альжыры, Тунісе й г. д.[2]
Пасьля вяртаньня з-за мяжы пачаў працу ў Варшаве[2]. Паводле парады старэйшых калег у 1906 годзе ён пераехаў у Менск, дзе тым часам не хапала прафэсійных архітэктараў і было лягчэй зрабіць кар’еру самастойнага аўтара[2][4]. У 1906—1910 гадах кіраваў будаўніча-мантажнымі працамі на будове Касьцёла Сьвятых Сымона і Алены ў Менску[2]. З 1909 году сябра Кола архітэктараў у Варшаве[5]. Перад Першай сусьветнай вайной удзельнічаў у працы дзьвюх архітэктурных майстэрняў. Адна зь іх знаходзілася ў Варшаве і спачатку была ў супольным уладаньні (разам зь Дзержаноўскім і Вайцяхоўскім), а пазьней ва ўладаньні Гая, на вул. Акульнік(pl). Другая суполка, «Гай, Сьвянціцкі & Co», месьцілася ў Менску, у будынку на рагу сучасных вуліцаў Карла Маркса й Леніна[2][4]. Пэўны час працаваў у Менску й ягоных ваколіцах, узьвёў нямала твораў сакральнай і грамадзянскай архітэктуры. Удзельнічаў у архітэктурных конкурсах, дзе атрымаў шматлікія адзнакі й узнагароды[2], між іншым першую прэмію ў конкурсе на праектаваньне Бесарабскага рынку(ru) ў Кіеве[3]; да гэтага Гай меў вопыт будаўніцтва крытага рынку ў Варшаве. У 1914 годзе пераехаў у глыб Расеі[5], пачатак Першай сусьветнай вайны сустрэў ва Ўладзівастоку. Арганізаваў там польскую калёнію й выконваў абавязкі консула. У 1918 годзе выехаў з Расеі[5]. У 1919 годзе прыехаў у Менск, але ў тым жа годзе пакінуў Меншчыну[4] й вярнуўся ў Варшаву[2]. Падчас польска-савецкай вайны ўваходзіў у склад польскай Грамадзянскай варты. Праводзіў лекцыі ў Чыгуначнай школе[2]. У міжваенны пэрыяд працаваў на пасадзе ваяводзкага архітэктара ў Пінску[4].
Узнагароды
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- першая прэмія — за праект крытага рынку на Віткоўскай плошчы ў Варшаве (1904)[2];
- другая прэмія Варшаўскага Таварыства Мастацтва — за праект двухпавярховага дому ў народным стылі (1902)[2].
Працы
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Варшава
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Бібліятэка Ардынацыі графаў Красіньскіх, вул. Акульнік 9/9а (разам зь Юліўшам Нагурскім, збуд. 1912—1930)[2][5];
- Народны дом, вул. Аградовая[2];
- Дом Эвангелічна-аўсбурскага прыходу, вул. Крэдытовая 4 (праект перабудовы, вык. 1910—1911)[5];
- Прыходзкі дом Эвангелічна-аўсбурскага прыходу, плошча Малахоўскага (праект; збуд. 1911—1912, зьнішчаны падчас Другой сусьветнай вайны[5];
- Дом чыноўнікаў Дырэкцыі чыгункі каля Віленскага вакзалу[2];
- Фабрыка Вэдэля[2];
- Фабрыка Лярдэлі, вул. Польная[2];
- Фабрыка мэблі Шчарбінскага і Траняроўскага[2];
- Мужчынская гімназія імя Мікалая Рэя Эвангелічна-аўсбурскай царквы, плошча Малахоўскага 1 (праект перабудовы, вык. 1912, будынак часткова захаваўся)[2][5];
- Сьвентаерская заля, вул. Сьвентаерская 4/6 (1913—1916, вул. Козьля 5) (разам з Казімерам Гадомскім і А. Фрыдманам; збуд. 1913—1916, зьнішчаная ў 1944)[2][5];
- Гандлёвыя залі, плошча Казімера Вялікага (Віткоўская) (1905—1908, зьнішчаны ў 1944)[2][5];
- Бальнічная каса, вул. Маранская[2];
- Бальнічная каса, вул. Вольская[2];
- Агульныя школы нумары 34 і 41, ул. Драўняная 6/8 (1906)[2][5];
- Гарадзкая школа на рагу вул. Добрай і Драўнянай[5];
- Агульная школа Таварыства мазавецкай школы, вул. Кляновая 16 (1911—1912)[2][5];
- Гінэкалягічна-радзільны шпіталь Сьв. Сафіі, вул. Жалезная 90 (1912)[5];
- Будынак Касы «Сацыяльнага страхаваньня» № 1, вул. Мар’янская 1 (1924—1925)[5];
- Карная турма, вул. Ракавецкая 37[2];
- Сьледчая турма, вул. Данілавіцкая[2];
- Квартал будынкаў паміж вул. Жалезнай, Крахмальнай і Севярынаў[2];
- Сувораўскі кадэцкі корпус, Уяздоўскія алеі 3 (разам зь Віктарам Юноша-Пятроўскім, каля 1900)[2][5];
- Морг у Празе[5];
- Дзяржаўная чыгуначная школа, вул. Хмельная 88[5];
- Агульныя школы № 49 імя Міхаліны Масьціцкай і № 51 імя кс. эпіскапа Ўладзіслава Бандурскага, вул. Шырокая 17/29 (мадыфікацыя праекту Апалёна Нянеўскага; 1903—1904, зьнішч. 1937)[5];
- Іпатэчныя аддзелы Акруговага суда ў Варшаве, вул. Капуцынская 6 (цяпер Алея «Салідарнасьці» 58) (мадыфікацыя праекту разам з М. Мажджэнскім; 1912—1913)[2][5].
Менск
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Дом Уніхоўскага
- Дом менскага земляробчага таварыства ўзаемнага страхаваньня, сучасны будынак Міністэрства ўнутраных справаў (1913)[6]
- Дом Сьвянціцкага, (вул. Карла Маркса, 30[7].
Іншыя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- Будынкі ў Канстанціне каля Варшавы[2];
- Двор Эдварда Рачынскага ў Завадзе каля Дэмбіцы[2];
- Фабрыка «Матор» на вул. Рацлавіцкай, Маршалкоўскай у Варшаве і ў Кутне(pl)[2];
- Гатэль «Савой» ў Лодзі[2];
- Палацавая капліца ў Каванічах[2];
- Касьцёл Сэрца Хрыста й Сьвятой Дзевы Марыі, капліца й гаспадарчая забудова графа Чапскага ў Воўчкавічах каля Менску (праект у красавіку 1902, збудаваны ў 1904; зьнішчаны ў 1950-я)[4];
- Касьцёл у раёне Жбікаў(pl) ў Прушкаве каля Варшавы[2];
- Пашырэньне касьцёла ў раёне Скалімаў(pl) у Канстантыне-Язёрнай(pl) каля Варшавы[2];
- Бесарабскі рынак(ru) у Кіеве (праект; збуд. 1910—1912)[2][3];
- Турма ў Тыфлісе[2].
У міжваенны пэрыяд праектаваў будынкі таксама ў Берасьці, Пінску (для дзяржаўных установаў і банкаў) і Баранавічах[4].
- Пабудовы
-
Дом № 19 на вул. Савецкай у Менску
-
Касьцёл Бездакорнага зачацьця Марыі ў Жвікаве каля Варшавы
-
Касьцёл у Воўкавічах каля Менску
Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- ^ а б Знакамітыя мінчане: матэрыялы Беларус.-Пол. навук. канф., Мінск, 9 лістап. 2004 г. / Беларус. дзярж. пед. ун-т; рэдкал.: А. Вялікі, З. Вінніцкі (навук. рэд.) [і інш.]. — Мінск; Уроцлаў, 2005. — С. 67—72.
- ^ а б в г д е ё ж з і к л м н о п р с т у ф х ц ч ш э ю я аа аб ав аг ад ае аё аж аз аі ак ал ам K.G.. Ś.P. Henryk Julian Gay, architekt. «Architektura i Budownictwo». 12, s. 414, 1936. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Architektów Polskich (пол.)
- ^ а б в Wołodymyr Tymofijenko: Zodczi Ukrajiny kincia XVIII — poczatku XX stolit′. Biohraficznyj dowidnyk (ukr.). alyoshin.ru.
- ^ а б в г д е Генрих Гай. Польский след в белорусской архитектуре
- ^ а б в г д е ё ж з і к л м н о п р с т A. Barański: Henryk Julian Gay. warszawa1939.pl
- ^ Статуя на проспекте Независимости.(недаступная спасылка) ctv.by
- ^ Расстраляная архітэктура