Արկամ Այվազեան
Արկամ Այվազեան | |
---|---|
| |
Ծնած է | 20 Յուլիս 1947 (77 տարեկան) |
Ծննդավայր | Առինջ, Շահբուզի շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն |
Քաղաքացիութիւն |
|
Մասնագիտութիւն | լրագրող, պատմաբան, մատենագէտ, հայագէտ |
Աշխատավայր |
Հ․Հ․ ԳԱԱ Արուեստի համալսարան Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի Հնագիտութեան եւ Ազգագրութեան Հիմնարկ |
Արկամ Արարատի Այվզեան (20 Յուլիս 1947, Առինջ, Շահբուզի շրջան, Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Ազրպէյճանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւն, Խորհրդային Միութիւն) հայ հնագէտ, պատմաբան, լրագրող եւ հետազոտող:[1] Ծնած Առինջի մէջ, Ինքնավար Սովետական Նախիջեւանի մէջ, եւ ծանօթ է իր հայկական մշակոյթի մասին գիրքերով, ինչպէս նաեւ մենագիրներով: Ան գիրքեր գրած է Հին Ջուղայի եւ Ագուլիսի մասին, եւ իր երկերը կը փաղկանան 200-է աւելի գործերէ, գրեթէ հայերէնով:[2]
Կենսագրութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Այվազեան աշխատած է Յուշարձաններու Պաշտպանութեան Վարչութեան մէջ Սովետական Հայաստանի մէջ, ինչպէս նաեւ ՀՀ ԳԱԱ Արուեստի Ինստիտուտէն եւ ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտութեան եւ Ազգագրութեան Ինստիտուտէն ներս: Իր արխիւները կը ներառեն գրեթէ 10,000 պատկերներ, աշխարհի ամէնէն մեծ Հայկական ճարտարագիտութեան հաւաքածոն:[3]
Պարգեւներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- Նախիջեւանի յուշարձաններու պահպանման, ճանաչման, ուսումնասիրման իր արդիւնաւետ աշխատանքի համար Այվազեան պարգեւատրուա է ՀՀ Ազգային Գրադարանի «Յակոբ Մեղապարտ» եւ ՀՀ վարչապետի մեդտալներով։
- 2009 թուականին արժանացած է Հայաստանի Հանրապետութեան մշակոյթի վաստակաւոր գործիչի կոչմանը։
- 2010 թուականին անոր շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահի Մրցանակը[4]։
Երկեր
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Գիրքեր
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- Նախիջեւանի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, Եր., 1978, 134 էջ։
- Памятники Армянской архитектуры Нахичеванской АССР, Ер., 1981, 236 стр.
- Ագուլիս, Եր., 1984, 224 էջ։
- Ջուղա, Եր., 1984, 152 էջ։
- Նախիջեւանի ԻԽՍՀ հայկական հուշարձանները (համահավաք ցուցակ), Եր., 1986, 224 էջ:
- Նախիջեւանի կոթողային հուշարձաններն ու պատկերաքանդակները, Եր., 1987, 400 էջ։
- Նախիջեւան. Գիրք հուշարձանաց (հայերէն, ռուսերէն, անգլերէն), Եր., 1990, 368 էջ։
- The Historical Monuments of Nakhichevan, Detroit, 1990, 152 p.
- Джуга/Djugha, Ер., 1990, 273 стр.
- Ջուղայի խաչքարերը (հայերէն, անգլերէն), Եր., 1993, 144 էջ։
- Նախիջեւան. Բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ, Եր., 1995, 368 էջ։
- Նախիջեւանի խաչքարերը (հայերէն, անգլերէն), Եր., 1996, 80 էջ։
- Նախիջեւանի որմնանկարչական արվեստը, Եր., 1998, 112 էջ։
- Նախիջեւանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Ա, Ջուղա, Եր., 2004, 312 էջ
- Նախիջեւանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Բ, Ագուլիս, Անթիլիաս, 2005, 318 էջ
- Նախիջեւանը 1905 թ. եւ 1918-1919 թթ. կրակե շղթայի գոյամարտերում, Եր., 2005, 432 էջ։
- Գինեւէտ Գողթն, Եր., 2006, 256 էջ։
- Նախիջեւան. Գրական էսսեներ, հետազոտման ուղեգրություններ, Եր., 2007, 800 էջ։
- Նախիջեւան. պատմական վկայախոսների պատկերացոյց (հուշարձանների ուղեցույց-քարտեզ), Եր., 1990, 1 թերթով։
- Նախիջեվան. պատմական վկայախոսների պատկերացոյց (հուշարձանների ուղեցույց-քարտեզ), Եր., 2006, 1 թերթով (0.70սմx1մ), երկկողմյա, հուշարձանների շուրջ 160 գունավոր պատկերազարդմամբ։ 2 տպ. մամուլ։
- Nakhijevan. The Patkeratzuytz (Map of Monuments), Yer., 2007, 20p.
- Ջուղայի կործանված խաչքարերի սիմֆոնիան, Եր., 2007, 270 էջ
- Նախիջեւանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Գ, Գողթն գավառ, Եր., 2007, 304 էջ։
- Նախիջեւանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Դ, Երնջակ գավառ, Եր., 2008, 396 էջ
- The Destrucion of Jugha and the ehtire Armenian Cultural Heritage in Nakhijevan, Bern, 2009, 92 p.։
- Նախիջեւանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Ե, Նախճաւան, Շարուր գավառներ, Եր., 2009, 183 էջ։
- Նախիջեւանի վիմագրական ժառանգությունը, հատոր Զ, Ճահուկ-Շահապոնք գավառ, Եր., 2010, 228 էջ
- Ագուլիսի բարբառի մասունքներ, Եր., 2011, 600 էջ։
- Ագուլիսի բարբառի մասունքներ (երկրորդ հրատարակություն), Եր., 2012, 616 էջ։
- Նախիջեւան. Հայկազունք. Ով ով է (կենսագրական հանրագիտարան), Եր., 2012, 384 էջ։
- Ագուլիսի 1919 թ. Ողբերգություն-եղեռնը, Եր., 2013, 300 էջ։
- Աժդանական կամ Վիշապասար, Եր., 2014, 64 էջ։
- Քյոթահիայի հախճապակեգործության մի կարեւոր հավաքածո, պրակ 3-րդ, Եր., 2014, 120 էջ
- 16-րդ դարի նորահայտ չորս ձեռագիր ավետարաններ եւ 17-18-րդ դարերի յոթ արծաթյա կազմեր, պրակ 2-րդ, ԵՐ., 2015, 140 էջ։
- Հայկական կիրառական արվեստի 16-19-րդ դդ. մետաղյա իրեր եւ գործվածքներ, պրակ 4-րդ, Եր., 2016, 128 էջ։
- Մեզ պետք են մտքի զորավարներ, երկրորդ հատոր, Եր., 2016, 464 էջ։
- Արիստակես Զարգարյան, Եր․, 2017, 208 էջ։
- Նախիջեւան․ բնաշխարհիկ պատկերազարդ հանրագիտակ, Երկրորդ, բարեփոխված ու լրացված հրատարակություն, Եր․, 2017, 472 էջ։
- Գողթն․ ազգագրական նյութեր, Եր․, 2018, 324 էջ։
- Նամականի, Եր․, 2018, 328 էջ։
- Կենսամատենագիտություն, Եր․, 2018, 340 էջ։
- Պետրոս Պետրոսյան, Եր․, 2018, ․․ էջ։
- Գարեգին Սարգսյան, Եր․, 2018, 260 էջ։
- Նախիջեւանյան մտորումներ-էսքիզներ, Եր., 2019, 764 էջ։
- Նախիջեւանյան մտորումներ-էսքիզներ, Երկրորդ հատոր, Եր., 2020, 928 էջ։
- Մեզ պետք են մտքի զորավարներ, երրորդ հատոր, Եր., 220, 340 էջ։
Յօդուածներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- Նյութեր Նախիջեւանի հայկական պատմական հուշարձանների վերաբերյալ,- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1971, № 2, էջ 271-277:
- Նյութեր Նախիջեւանի գյուղերի տեղադրության եւ պատմական հուշարձանների վերաբերյալ,- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1972, № 2, էջ 258-266:
- Երնջակ բերդը,- «Հայաստանի բնություն», 1973, պր. 4, էջ 42-43։
- Գրիչք Գողթնի եւ նրա շրջակայքի, «Հայաստանի աշխատավորուհի», 1973, № 4, 1973, էջ 28-29։
- Նախնադարյան կայան Նախիջեւանի ԻԽՍՀ հյուսիսում, «Բանբեր Երեւանի համալսարանի»,- 1974, № 3, 1974, էջ 238-241։
- Ագուլիսը - նրա հրաշալիքները,- «Հայաստանի բնություն», 1974, պր. 2, էջ 45-47։
- Բուսական - կենդանական զարդամոտիվները հայկական ճարտարապետության մեջ,- «Հայաստանի բնություն», 1974, պր. 3, 1974, էջ 36-39։
- Շոռոթ,- «Գրքերի աշխարհ», 15.11.1974։
- Նախիջեւանի միջնադարյան հուշարձանները,- «Հայաստանի բնություն», 1975, պր. 1, էջ 37-40։
- Գողթն գավառի չինարները եւ անոնց նահապետը, «Հայաստանի բնություն», 1975, պր. 2, էջ 53-55։
- Նախիջեւանի գոգավորությունը որպէս Անդրկովկասի երկրագործության մշակույթի վաղեմի բնօրրան,- «Հայաստանի բնություն», 1975, պր. 3, էջ 43-45։
- Օծոփի եւ Կուքիի հուշարձանները,- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1976, № 2, էջ 257-265:
- Արբա եւ Ճահուկ բերդերը,- «Լրաբեր» (հասարակական գիտությունների), 1976, № 9, էջ 87-95։
- Աբրակունիսի սուրբ Կարապետ վանքը,- «Էջմիածին», 1976, հուլիս, էջ 45-52։
- Ջուղան եւ նրա պատմական հուշարձանները, «Հայաստանի բնություն», 1976, պր. 2, էջ 34-37։
- Նորակերտ-Նորաշեն,- «Գրքերի աշխարհ», 15.09.1976։
- Ապրակունիս-Աբրակունիս,- «Գրքերի աշխարհ», 15.07.1976։
- Աստապատ,- «Գրքերի աշխարհ», 15.11.1976։
- Բնասերը, ինքնուս քանդակագործը,- «Հայաստանի բնություն», 1976, պր. 3, էջ 42։
- Շոռոթի եւ Գաղի ճարտարապետական հուշարձանները,- «Էջմիածին», 1977, մայիս, էջ 46-56։
- Զնաբերդի ս. Գրիգոր եկեղեցու որմնանկարները, «Բանբեր Երեւանի համալսարանի», 1977, № 1, էջ 246-252։
- Բուսական զարդամոտիվները Հովնաթանյանների որմնանկարչական արվեստում,- «Հայաստանի բնություն», 1977, պր. 1, էջ 31-35։
- Նախճավան,- «Գրքերի աշխարհ», 15.01.1977։
- Ագուլիս,- «Գրքերի աշխարհ», 15.02.1977։
- Дерево патриарх,- «Коммунист», 19.02.1977.
- Գողթն գավառի Բիստ ավանի ճարտարապետական հուշարձանները,- «Պատմա բանասիրական հանդես», 1978, № 1, էջ 283-289:
- Ագուլիսի ճարտարապետական հուշարձանները,- «Լրաբեր», 1978, № 2, էջ 71-86:
- Նախիջեւանի XVII դ. ճարտարապետական հուշարձանների պատկերաքանդակները,- «Երեւանի համալսարան», 1978, № 1, էջ 28-34։
- Նախիջեւանի միջնադարյան հուշարձանները,- «Երեւանի համալսարան», 1978, № 2, էջ 24-27։
- Ազնաբերդ,- «Երեւանի համալսարան», 1978, № 3, էջ 23-27։
- «Շնորհալից վարպետք իմաստունք...»,- «Գարուն», 1978, № 8, էջ 81-85։
- Հին Ջուղա,- «Գրքերի աշխարհ»», 15.02.1978:
- Новое о настенной живописи Овнатанянов,- «Литературная Армения», 1978, № 9, ст. 74-78.
- Երնջակ բերդը,- «Լրաբեր», 1979, № 2, էջ 61-73։
- Փառակայի ճարտարապետական հուշարձանները, «Բանբեր Երեւանի համալսարանի», 1979, № 1, էջ 207-216։
- Ցղնայի ճարտարապետական հուշարձանները, «Էջմիածին», 1978, մարտ, էջ 49-56, 1979, հուլիս, էջ 47-51։
- Ռամիսի եռանավ բազիլիկան եւ նրա վիմագրությունները, «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1979, № 3, էջ 182-188:
- Նորահայտ վիմագիր Նախիջեւանից,- «Լրաբեր», 1980, № 6, էջ 115-119:
- Նորաշենի ճարտարապետական հուշարձանները,- «Լրաբեր», 1980, № 8, էջ 110-115:
- Մեսրոպավանի, Շրջուի, Ողոհիի եւ Նորակերտի ճարտարապետական հուշարձանները,- «Էջմիածին», 1980, էջ 90-98։
- Նավասարի ժայռապատկերները, «Լրաբեր», 1981, № 2, էջ 45-53:
- Ագուլիսի եւ Ցղնայի պատկերաքանդակները, «Գարուն», 1981, № 8, էջ 81-87։
- Ջուղայի գերեզմանատունը,- «Վերածնված Հայաստան», 1984, № 1, էջ 28-29։
- Երեւանի հուշարձանների պահպանությունը,- «Գիտություն եւ տեխնիկա», 1986, № 11, էջ 36-39;
- Սաղմոսավանք (մատենախոսություն Ա.Յակոբսոնի «Սաղմոսավանք» գրքույկի վերաբերյալ),- «Գրքերի աշխարհ», 23.02.1986։
- Հուշարձաններին՝ հովանի (հարցազրույցը՝ Ա. Վարդանյանի),- «Գրական թերթ», 18.12.1987։
- The 9th-17th centuries Nakhidjevan khatchkars,- ATTI Del Quinto Simposio internazionale di Armena, Venezia, 1988, pp. 303–311։
- Պատմությունը ճշմարտության բացահայտման հավատարիմ վկա,- «Գարուն», 1989, № 10, էջ 89-93, № 11, էջ 62-69։
- Երնջակ բերդը,- «Վերածնված Հայաստան», 1989, № 2, էջ 58- 59, 62։
- Памятники Нахичевана,- «Промышленость, Строительство и Архитектура Армении», 1989, № 9, ст. 65-70, № 10, ст. 64-68, № 11, ст. 34-37, № 12, ст. 29-34.
- Նախիջեւանի պատմաճարտարապետական ժառանգությունը,- «Խորհրդային Հայաստան», 12.04.1990։
- Ջուղա՝ ավեր պայծառություն (հարցազրույցը՝ Ա. Վարդանյանի),- «Հայաստանի հանրապետություն», 04.07.1991։
- Հայոց վաճառաշահ Ջուղան եւ իր խաչքարերը,- «Հայրենիքի ձայն», 2-8.12.1993։
- «Հայրենապատո՞ւմ»,- «Գրական թերթ», 29.10.1993։
- «Հայք» թերթին կամ պարտադրված պատասխան Ս. Խանզադյանին,- «Հայք», 31.05.1994։
- Նոյի դամբարանը,- «Գրական թերթ», 15.10.1996։
- Մտավորականը յուրովսանն,- «Հայություն», 10-31.08.1996։
- Քարտե՞զ, թե՞ անիմացություններն՝ ի տես (մատենախոսություն),- «Հայաստանի հանրապետություն», 26.10.2003։
- Շիրազյան մասունքներ,- «Գրական թերթ», 30.05.2003։
- Տերը լինենք մեր ժառանգությանը,- «Հայաստանի հանրապետություն», 30.01.2003։
- Будем хозяевами нашего наследия, - «Голос Армении», 04.03.2003.
- Անցյալը հիրավի մի երկրորդ սիրտ է մարդու մեջ,- «Հայաստանի հանրապետություն», 03.06.2004։
- Մշակույթ, պատգամ, բարբարոսություն (հարցազրույցը՝ Լ. Բլբուլյանի), »Ազգ, 11.05.2004:
- «Спарапет каменных смертников» (интервью М. Даниеляна),- «Голос Армении», 20.07.2004.
- 2002 թ-ից Ադրբեջանը վերսկսել է Նախիջեւանի հուշարձանների ոչնչացումը (հարցազրույցը՝ Մ.Դանիելյան),- «Երրորդ ուժ», 11-18, 18-24.02.2005։
- Արժեզրկված է ամեն ինչ (հարցազրույցը՝ Ս. Գալոյանի),- «Ազգ», 04.02.2005։
- Ջուղայի գերեզմանատունը,- «Ալիք» (Թեհրան), 26.01.2006։
- Վերստին նախիջանյան հուշարձանների եղեռնագործության մասին. փաստեր, հետեւություններ,- «Ազգ», 18.03.2006։
- Եղեռնագործություն գրքի հանդեպ,- «Ազգ». 29.04.2006։
- «Варварские действия Азербейджана мы должны пересечь на государствен- ном уровне» (интервью З. Геворкяна),- «Голос Армении», 16.03.2006.
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ Chilingaryan, Arevik. "АРГАМ АЙВАЗЯН: 'МОРАЛЬНУЮ |ОТВЕТСТВЕННОСТЬ ЗА ВАНДАЛИЗМ АЗЕРБАЙДЖАНА НЕСЕТ И АРМЕНИЯ'." Golos Armenii. 26 Յունիս, 2008:
- ↑ "АРГАМ АЙВАЗЯН ПРЕДСТАВИЛ СВОИ 4 ТРУДА ОБ ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНЫХ ПАМЯТНИКАХ НАХИЧЕВАНА." Noyan Tapan. 16 Ապրիլ, 2007:
- ↑ Argam Ayvazyan, Lusarvest.org
- ↑ Հանրապետության Նախագահի մրցանակ շնորհելու մասին
Արտաքին յղումներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- Արկամ Այվազեան Archived 2011-08-11 at the Wayback Machine.
- Արեւելահայերէնով կենսագրական
- Historic Armenian monuments were obliterated. Some call it ‘cultural genocide’, Los Angeles Times, 2019