Teenkstairen (Gimiindi Söl)
Ön di List fan di Kultuurteenkstairen ön Sylt-Ost wiar ali Teenkstairen āpskrewen, wat ön di Gimiindi Söl tö finj sen.
Di Tērpsnaamen stön diarbi (Ofskrewen: 2007). Ön't Jaar 2023 ken em di List bal ek muar lees, aurdat em iinfach en List eeđer Alfabeet töhopklüđert heer, hur em da twert aur't Ailön jaaget uur.
Di Skelter mut em uk fan priwaat Teenkstairen maaki (§ 23, Tenkstairengisets fan Sleeswig-Holstiin).
Dikjen-Deel (Raantem)
[Bewerke | Kweltekst bewerke]Nr. | Laag | Ofitsieli Biteekning | Biskriiwing | Skelter |
---|---|---|---|---|
3 | Mermung Weesterlön en Raantem, nai bi Raantem-Beken | Eidem-Fügelkui |
Nr. | Laag | Ofitsieli Biteekning | Biskriiwing | Skelter |
---|---|---|---|---|
4 | St. Severin-Sērk en wat diarbenen es. | Di St. Severin-Sērk es en evangelisk-lutherisk Sērk ön Kairem. Jü es eeđer Severin fan Köln nēmt, wat ön't 4.Jaarhönert diar Bisjop wiar. St. Severin es fuar't Miist lik tö di Sērken ön Niiblem/Föör en üp Pelworem. Di trii Prötjihüüsinger sen fan jen Architekt en temelk tö di salev Tir becht uuren. Di Architekt kür üp Hingst fan Pelworem hentö Kairem ruar. Di Sērk staant en bet of fan Kairem ön di hoogst Punkt fan di Sölring Geest. Ön des Plaats es fuar dat Kristendom en Odinheligdom wesen. 1240 uur di Sērk dat jest Maal iin ön en Uurkundi skrewen. Ön't Jaar 2010 uur di Torn Stiin fuar Stiin döörluket en ali Stiiner nii fastmaaket. Dat Taak en di Taakstaal kām nii, en da kür ön di Hualev fan di Süđersir di ual Ponen weđer nomen uur (Önerst Skelt). |
||
Sērkhof me Wal en en Walstiiner | ||||
Greevstiiner bit hentö 1870 | Ön di Sērkhof fan Kairem sen aur di Maaten fuul Greevstiiner fan't 19. Jaarhönert tö bilukin. | |||
5 | Am Kliff 4 | Uunihüs | ||
6 | Am Kliff 13 | Ual(-friisk) Hüs | Des es dit Hüs fan C. P. Hansen, en dit heer hi di Foriining fuar Sölring Sprak en Wiis fuar di Foriiningsaarber dönen. | |
7 | Am Kliff 19 a | Museum | ||
8 | Bahnhofstraße 3 | Uunihüs | ||
9 | Bahnhofstraße 17 | "Koptainshüs" | ||
10 | C.-P.-Hansen-Allee 11 | Turnhali | ||
11 | Erich-Johannsen-Wai 8 | Uunihüs | Em weet ek sa rocht, hur'ling dit rocht es: Ön des Hüs staant en "8", en dit staant bi di Takerwai. Ön di Bechningskaart fan di Gimiindi staant Numer "4" fuar des Hüs. |
|
12 | Frachtenstegelk 2 | Uunihüs | ||
13 | Gaat 9 | Uunihüs | ||
14 | Gaat 11 | Uunihüs | ||
15 | Gurtstig[2] 16 | Uunihüs me Wal en Walstiiner | ||
16 | Gurtstig 21 | Uunihüs | Iin ön des Hüs es ön di soowentiger Jaaren en Dochter wesen. | |
17 | Gurtstig 32 | Uuni- en Gisjeftshüs | Ön des Hüs pasi uk di skrewen Skelter tö't Hüs, aurdat di me di Hunen maalet sen. | |
18 | Gurtstig 34 | Ual Tērpsskuul | Ön di soowentiger Jaaren wiar jir en Barbiir benen, leeterhen en Klokenmaaker en nü uur diar Kluađer forkoopet. | |
19 | Gurtstig 36 | Uunihüs | En Hüs, hur em gaar ek rocht weet, weđer diarbenen jen uunet of dit forhüüret uur. Wan em di Forkiir ön di Huk biluket, ken em höm nönt diarfan sa rocht fuarstel. |
|
20 | Gurtstig 54 | Uuni- en Gisjeftshüs | Fan "Landschaftliches Haus" es nü "En Juweel ön Kairem" uuren, dat di Lir man wat fuarhaa. | |
21 | Hoyerstig 1 | Weewelhof | Fan fjuur Miljoonen ön es em noch diarbi. Des "Koptainshüs" skel forkoopet uur. |
|
454 (3.4.2023) |
Kairem Ingiwai 1 | "Uthlandfriesisches Haus" | Diar es sa fuul ön ombecht, dat em fan "uthlönsk Hüs" ek fuul sjocht. | |
Kairem Ingiwai 1
| ||||
22 | Kirchenweg 4 | Uunihüs | ||
23 | Kirchenweg 24 | Friisenhüs | ||
24 | Kirchenweg 30 | Uunihüs | ||
25 | Pröstwai 22 | Friisenhüs | ||
26 | Takerwai 1 | "Takerhüs" | Bi di Takerwai es dit ek iinfach en knipsi dat rocht Hüs fuar di Hüsnumer. Di Numern staan ek aural diarbi! Dit es man uk ek sa slem, aurdat di Takerwai dach fuar't Miist öner Teenkstairensküül staant. |
|
27 | Takerwai 2 | Uunihüs | ||
28 | Takerwai 3 | Wal me Walstiiner | Hat es en bet swaar öntönem, dat diar sa "Sjithööler" ön di Jüchel set. | |
29 | Takerwai 3 | Uunihüs | ||
30 | Takerwai 4 | Uunihüs | Mal techtwukset, üs sa aaft! | |
31 | Takerwai 5 | Uunihüs | Iin ön des Hüs sen jit Sölringer tö finj! | |
32 | Uwe-Jens-Lornsen-Wai 1 | Friisenhüs | ||
33 | Uwe-Jens-Lornsen-Wai 7 | Friisenhüs; nü Uunihüs | ||
34 | Weidemannweg 1 | Uunihüs | Des Hüs staant töögenaur fan Gurtstig 36. Diarbenen uur Kluađer forkoopet. Dit heer jens Jens Mungard jert, en fuar di Düür liit en Snöfelstiin aur höm. |
|
35 | Weidemannweg 4 | Uunihüs | Jirbenen es fuar't Miist forhüüring fuar di Baarilir. | |
36 | Westerhörn 1a-b | Friisenhüs | Hat wiar en bet swaar tö se, hur Numer 1b es. | |
37 | Westerhörn 2 | Uunihüs | Ön des Teekööv es langsen wat luas, en hat es fuar't Miist ek sa iinfach en köör me di Wain diar langs. Wan em hentö di Bechstofkraamer wel, da skel em om di Huk, hur di Weelen staan. |
Nr. | Laag | Ofitsieli Biteekning | Biskriiwing | Skelter |
---|---|---|---|---|
38 | Haawerlön | Sērk St. Martin en wat diarbenen es | ||
Haawerlön | Sērkhof me Wal en Walstiiner | |||
Haawerlön | Holten Glokentorn | |||
Haawerlön | Greevstiiner bit hentö 1870 | |||
39 | Gungwai 3 | Wohnhaus | Dit önerst Hüs es ek öner Teenkstairenküül; dit heer di Numer 1. Dit Skelt blift man jir staan, dat em sjocht, hur'ling dit Taak fan Friisenhüs jert. Dit Boowerst es di rocht Numer 3, en dit waar me masi Miljoonen Euro nii āpbecht. Aur di Wunter wiar dit iinpaket en waar me Gas bi Temperatuur hölen. Dit Hüs heer me dit, wat diar wesen es, nönt, man uk gaar nönt muar tö dön (se uk Biskriiwing bi't Skelt) en docht uk ek muar üs Teenkstair - mesken diarfuar hur dit ek jert. Diar uunet likert nemen. |
|
40 | Gurtmuasem 1 | Uthlönsk Hüs; ütbecht | Iin ön des Hüs es bit hentö di soowentiger Jaaren Buererii bidrefen uuren (Fuar't Miist Hingster en Nuaten).
Eeđer't Forkoopin es fan di ual Warev ek muar fuul tö se, alis "wechkultiviaret". Di Skiin es ön di söstiger Jaaren önbecht uuren. Des es nü tö Uuningen ombecht. |
|
41 | Hooger Wal 29 | Uthlönsk Hüs; ütbecht | ||
42 | Nösistig 11(?)[3] | Uthlönsk Hüs; ütbecht | ||
43 | Skelinghörn 15 | Uthlönsk Hüs; ütbecht | ||
44 | Tērpstig 13 | Uthlönsk Hüs | ||
45 | Tērpstig 89 | Uthlönsk Hüs; ütbecht |
Nr. | Laag | Ofitsieli Biteekning | Biskriiwing | Skelter |
---|---|---|---|---|
46 | Kampende 21 | Uthlönsk Hüs | Wan em des Hüs jens naier biluket, da sjocht em, dat et möögelk es, dat en ual Hüs sin ain Hunskreft haa en dach fan ual'ing Tiren fortel ken. Ön des Hüs sen aural maritiime Saaken önbecht, sa üs Bütenleechters en Tampen, en senerlig es uk di snewit Klöör. Kampende 21 jit, noch töhop me dit Hüs, wat ön di taust Reeg diarachter staant, "Haus Kategatt". |
|
47 | Kampende 52 | Uthlönsk Hüs | Des es dit Hüs fan Famiilie Egel wesen. Helmut Egel wiar ön di soowentiger Jaaren fan't 20 Jaarhönert Büürfööger fan di Gimiindi Sylt-Ost, wat nü tö di Gimiindi Söl jert. Dit güül Könststofskelt diarfuar weeget, dat et nü tö Baarilir forhüüret uur. Wan em eeđer sa'n Teenkstair luket, da kumt ditdiar Skelt ek rocht töpas. |
|
48 | Munkmarscher Chaussee 300 | Fliigerhali me Aurskot fan Beton (Hali 25) | Di Aurskoten fan di Torner sen sa stabiil becht, dat em diar uk Kanuunen üp henstel kür. Hali 25, Hali 28 en di Plaats diarfuar sen en "Ensemble", wat üs Teenkstair töhopjert. |
|
49 | Munkmarscher Chaussee 300 | Fliigerhali me iirsern Stölper (Hali 28) | Di Düüren hingi ali töhop, sa üs en Ziehharmoonika. Luki uk eeđer di Bidrach aur di Fliigerhalen 25 en 28 |
|
50 | Munkmarscher Chaussee 300 | Plaats fuar di Fliigerhalen | Di Plaats wiar jit ek tö knipsi, aurdat diar Swaarheren fan hok Hualevbaakti me di Gimiindi wesen sen, wat jam diar āpdönen haa üs di jest Mensken (Luki uk öner Engelsk Kiino (Söl)) Di Gimiindi heer al bislöten en riiv di Halen of. Ja meen, dat dit me di Teenkstairensküül ek sa swaar luastöuur es. |
|
52 | Munkmarscher Chaussee 300 Wesen Teenkstair |
Engelsk Kiino | Dit Engelsk Kiino waar ombi 2012 ofrewen en renaturiaret. Nü ken di Gimiindi Söl "Ökopunkti" forkoop, aurdat diar nönt muar staant. |
Nr. | Laag | Ofitsieli Biteekning | Biskriiwing | Skelter |
---|---|---|---|---|
53 | Kirchenweg | Baanhofsbechning Weesterlön (Söl) | Di Baanhof ön Weesterlön es sawat üs di Hauptbaanhof fan Söl. Di Baanhof es becht uuren, üs di Mērskbaan omliar uur. Des giar bit hentö di 1920er Jaaren hentö Deenemark, en fan des Tir giar't ön Naibel lefts om hentö Söl. |
|
54 | Kirchenweg | Sērk St. Niels en wat diarbenen es | Di St. Niels-Sērk wiar aur lung Tiren die Meren fan Weesterlön, wat nü "Ual-Weesterlön" jit. Jü es rocht rik ütstafiaret, aurdat Koptaini en üđer Lir me Jil holpen haa. |
|
Kirchenweg | St. Niels | Sērkhof me Wal en Walstiiner | ||
Kirchenweg | St. Niels | Greevstiiner bit hentö 1870 | ||
55 | Andreas-Nielsen-Straße 1 | Reerhüs | Iin ön't wesen Kuurhüs es nü dit Reerhüs, die Spölibaank en di "Ual Kuursaal". Ditdiar Hüs es 1896 / 1897 becht uuren (Jugendstil). | |
56 | Baanhofsareaal 1 | Lokomotiiwenhüs me Draiskiiv | Jerer kür di (Damp-)Lokomotiiwen ek ön biiring Rochtingen kür, en diarom skul di omdrait uur. Di kür uk ek sa lung Waien söner döörlukin laap. Diarom wiar en Lokomotiiwenhüs nöörig, hur didiar Damploks döörluket en omdrait uur kür. |
|
57 | Baanhofsareaal 2 | Weetertorn | Ditdiar rund Baakstiinbechning es 21,8 m hoog. Di Weeterten boowen ön es ek fuul gurter üs dit, wat diaröner staant. Dat Ponentaak heer masi Huken (Polygoon). Di jest Tir sen diar bluat tau Ringi fan Wininger wesen: Jen wiar boowen, jüst öner't Taak, jen wat liiger, jüst öner di Weeterten. Fiiđer önern wiar bluat hok smeel Winingern iinbecht. |
|
58 | Boysenstraße 3 | Uuni- en Gisjeftshüs | ||
61 | Brönswai 5 | Uthländisches Haus | Sa sjocht et üt, wan jen en Hüs becht en teeft, bit dat dat ual Hüs töhopfalt. - Lir fan Nedersaksen, üs dit ütsjocht.
2011 stön dit diar jit, 2023 wiar diar nönt muar fan tö keen. |
|
62 | Fischerweg 31 | ehem. Bauernhaus | Ek iinfach tö finj, ek iinfach en maaki en Skelt diarfan. Des Hüs, rocht gur törocht, uur fuar't Forhüüring nomen. |
|
63 | Friesische Straße 69 | Uthlönsk Hüs | Ön di Listi staant Numer 69, man dit ken ek öngung. Numer 69 sen nii Hüüsinger. |
|
64 | Gaadt 4 | Gaststätte | Bi des Gasthüs es di Kaart ek üp Sölring skrewen, man dach üp Platdütsk. | |
80 | Johann-Möller-Straße 38 | Pension | ||
87 | Keitumer Chaussee 10 | Wohn- und Geschäftshaus | En Hüs, wat me fuul Lefhair törochtmaaket es. Ön di Nacht es diar fan büten altert Leecht ön. |
|
88 | Kirchenweg 21 | Polizeiinspektion (ehem. Amtsgericht) mit Gefängnishof | Das ehemalige Amtsgericht wurde im Jahre 1904 erbaut. Im ehemaligen Gerichtssaal befindet sich eine geschnitzte Holzdecke. | |
89 | Lornsenstraße 1 | Wohnhaus | ||
90 | Munkmarscher Chaussee 1 | Wohnhaus | ||
98 | Nordmarkstraße 10 | Wohnhaus | "Forhaaling iin ön histoorisk Ambienti" - fuar des heer jir jen Jil ütdönen. Hat kür wiis, dat dit me dat dailk Hüs ön di Puan-Stöven-Wai töhopjert (Diar stön di salev Hunwerker-Wain) | |
99 | Osthedig 15 | Uthländisches Haus; erw. | ||
107 | Puan-Stöven_Weg 16 | Uthländisches Haus | En Grünjstek, wat em höm üp Söl gaar ek muar fuarstel ken, en tau Gaartaarberers trinjom't Hüs ön di Gang. Mal dailk törocht, man hart inoch tö bilukin - alis iinwukset. |
|
108 | St. Nikolaistraße | Kirche St. Nicolai mit Ausstattung | ||
109 | Stadumstraße 9 | Wohnhaus | Wan't sa dailk törocht kumt, es't fuar't Miist ön freemer Hunen. Hat jeft da uk Freemern, wat gans gur forstuun, hur'ling san Hüs ütse skel. |
|
110 | Stadumstraße 17 | Uthländisches Haus | Hat jeft da uk Freemern, wat forsjuk, sawat üs Sölring töhop tö fo. Dit sjocht da sa üt üs üp ditdiar Plastikskelt, wat ön di Wal staant. Waarskiints Nordrhein-Wandaalen. |
|
111 | Süderstraße 10 | Wohnhaus | Ek uthlönsk, man dach en faini ual Hüs; fan ombi 1880. |
Marinesiedlung (Weesterlön)
[Bewerke | Kweltekst bewerke]Di Marinesiedlung es wan't Militeer becht uuren.
Dit wiar fan di 30er bit hentö di 50er Jaaren, en di Uuningen wiar fuar di Aarberers bi't Militeer.
Wan di Bundsweer fan Söl wechging, heer dat KLM (Kommunales Liegenschaftsmanagement) di Hüsen aurnemen, dat di Uuningen förter tö Sölringer önberen uur kür.
Di Hüüsinger sen langsen en bet senerk wesen. Nü ken di sa gau uk ek ofreten uur, aurdat di öner Teenkstairensjuts staan.
Literatur
[Bewerke | Kweltekst bewerke]- Georg Dehio: Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Begründet vom Tag für Denkmalpflege 1900, Fortgeführt von Ernst Gall, Bearbeitet von Johannes Habich, Christoph Timm (Hamburg) und Lutz Wilde (Lübeck), Aktualisiert von Susanne Grötz und Klaus Jan Philipp (Hamburg) und Lutz Wilde (Schleswig-Holstein), 2009, Deutscher Kunstverlag München Berlin, 3. Auflage, ISBN 978-3-422-03120-3.
Luki uk jir
[Bewerke | Kweltekst bewerke]- Lönsamt fuar Teenkstairen ön Sleeswig-Holstiin
- List fan't Teenkstairenamt fuar Nuurđfriislön (PDF, skel ark Week nii kum)
- Portālsir fan't Lönsamt fuar di Teenkstairen ön di Kraisi (02/2023)
- Di List fan't Lönsamt fuar Nuurđfriislön (Archäologii, 02/2023)
Commons: Kultuurteenkstairen ön di Gimiindi Söl – Saamling fan Skelter en Videos
- ↑ Wat aur di Astronomii fan di fjuur Sērken fan Kairem bit naa Tāting
- ↑ "Gurtstig" en "Gurtstich" es biiring rocht skrewen. Spreeken uur dit üs "Stich", man di Rochtskriiwing eeđer Boy Peter Möller meent, dat et "Stig" skrewen uur skel.
Wan em diartö uunt es, da es dit ek muar swaar. - ↑ Ön di List stön Hüsnumer 1.
Nösistig 1 es man hiilendal techtwukset, en diar es nönt fan en Teenkstair tö keen. En uthlönsk Hüs, wat gur törocht es, es di Numer 11, en des es jir weeget.
Didiar artiikel as di 1. Janewoore 2012 uun det list faan gud artiikler, diar det leesen luane apnimen wurden. Uun uugenblak jaft at diar 73 faan. |
Detdiar sidj as di 15. April 2021 uun det saamlang faan gud listen of portaalen apnimen wurden. Uun uugenblak jaft at diar 9 faan. |