Metroya Londonê
Metroya Londonê, (bi inglîzî: London Underground) pergalek veguhestina gelemperî ya trênê ye ku veguhastina navbera paytexta Keyaniya Yekbûyî, London û bajarên derdorê Essex, Hertfordshire û Buckinghamshire pêk tîne. Metroya Londonê di sala 1863an de hat bikaranîn û wekî pergala herî kevn a veguhestina binê erdê ya cîhanê tê zanîn. Metroya Londonê, di cîhanê de bûye xeta yekem ku trênên elektrîkê bikar aniye. Xetên yekem ên Metroya Londonê ji aliyê pargîdaniyên cûda yên taybet ve hatin vekirin. Ji xeynî xetên trenê yên sereke, Metroya Londonê di sala 1933an de wekî beşek veguhestina gelemperî dest bi xebatê kiriye.
Di pergalê de bi giştî 270 rawestgeh hene. Tevahî dirêjahiya xetan 400 kîlomêtre ye. Di sala 2007an de, hêjmara rêwîyên metroyê salane 1 mîlyar kes zêde bû. Bi vî rengî, Metroya Londonê piştî metroya Parîs û metroya Moskowê bû sêyemîn metroya herî qerebalix li Ewropayê.
Dîrok
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Fikra rêhesinek binerd a ku Bajarê Londonê bi navenda bajarî ve girêdide di salên 1830an de hate pêşniyar kirin.[1] Rêhesinê Metropolitan di sala 1854an de destûr jê re hat dayîn ku xetek bi vî awayî bê avakirin. Ji bo amadekirina avakirinê, di sala 1855an de li Kibblesworth, bajarokek piçûk bi taybetmendiyên jeolojîk ên mîna Londonê, tunelek ceribandinek kurt hate çêkirin.[2] Ev tunela ceribandinê du salan di pêşkeftina yekem trêna binerdê de hate bikar anîn û paşê, di sala 1861an de hat tije kirin.[3] Yekem rêya trênê ya binerdê ya cîhanê, ew di Çile 1863 de di navbera Paddington û Farringdon de vebû û bi karûbarên darîn ên gazê yên ku bi lokomotîfên hilmê ve dihatin avêtin vekir.[4] Ev wekî serkeftinek hate pêşwazî kirin, di roja vekirinê de 38,000 rêwiyan hilgirt û vagonên ji rêyên hesinî yên din deyn girt ku karûbarê rêhesina binerd zêde bike.[5] Rêhesiniya Metropolitan District (bi gelemperî wekî Rêhesiniya Navçeyê tê zanîn) di Kanûna 1868an de ji Kensington a Başûr berbi Westminsterê vebû wekî beşek ji plansaziyek ji bo "xeleka hundurîn" a binê erdê ku stasyonên xeta sereke ya Londonê girêdide.[6] Rêyên hesinî yên Metropolitan û Navçeyê di sala 1884an de xeta Circle qedand, bi karanîna rêbaza birrîn û vegirtinê hate çêkirin.[7] Her du rêyên hesin berfireh bûn, Navçe pênc şax li rojava ava kir ku digihîje Ealing, Hounslow, Uxbridge, Richmond û Wimbledon û Metropolitan di dawiyê de heta Verney Junction li Buckinghamshire ji 80 km bi aliyê Baker Street û navenda Londonê ve dirêj bû.[8]
Xetên metroyê
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Nav | Dîroka despêkirinê | Awa | Dirêjî | Termini | Hêjmara rawestgehan | Depo | Rêjeya navîna hefteyê (2017) [9] | Average trips per mile | ||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
×1000, 2016/17 | ||||||||||
Bakerloo line | 1906 | Deep tube | 23.2 km 14.5 mi |
|
|
25 |
|
401,123 | 117,000 | 8,069 |
Central line | 1937 | Deep tube | 74.0 km 46.0 mi |
|
|
49 |
|
1,021,084 | 288,800 | 6,278 |
Circle line | 1871 | Sub surface | 27.2 km 17.0 mi |
|
|
36 |
|
257,391 | 73,000 | 4,294 |
District line | 1868 | Sub surface | 64.0 km 40.0 mi |
|
|
60 |
|
842,991 | 226,100 | 5,652 |
Hammersmith & City line | 1864 | Sub surface | 25.5 km 15.8 mi |
|
|
29 |
|
231,193 | 61,000 | 3,860 |
Jubilee line | 1979 | Deep tube | 36.2 km 22.5 mi |
|
|
27 |
|
999,561 | 280,400 | 12,462 |
Metropolitan line | 1863 | Sub surface | 66.7 km 42 mi |
|
|
34 |
|
352,464 | 80,900 | 1,926 |
Northern line | 1890 | Deep tube | 58.0 km 36.0 mi |
|
|
52 |
|
1,123,342 | 294,000 | 8,166 |
Piccadilly line | 1906 | Deep tube | 71.0 km 44.3 mi |
|
|
53 |
|
710,647 | 206,900 | 4,670 |
Victoria line | 1968 | Deep tube | 21.0 km 13 mi |
|
|
16 |
|
955,823 | 263,400 | 20,261 |
Waterloo & City line | 1898 | Deep tube | 2.5 km 1.5 mi |
|
|
2 |
|
59,492 | 16,900 | 11,267 |
Çavkanî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]- ^ "Betty Jackson, Autumn/Winter 1986". Betty Jackson, Autumn/Winter 1986. 2019. doi:10.5040/9781350937888.
- ^ Bextor, Robin (2013). Little book of London Underground. Hextable. ISBN 978-1-909217-37-9. OCLC 857525174.
{{cite book}}
: CS1 maint: location missing publisher (lînk) - ^ Bextor, Robin (2013). Little book of London Underground. Hextable. ISBN 978-1-909217-37-9. OCLC 857525174.
{{cite book}}
: CS1 maint: location missing publisher (lînk) - ^ Bhutani, Surabhi; Klempel, Monica C.; Berger, Reed A.; Varady, Krista A. (2010). "Improvements in Coronary Heart Disease Risk Indicators by Alternate-Day Fasting Involve Adipose Tissue Modulations". Obesity. 18 (11): 2152–2159. doi:10.1038/oby.2010.54. ISSN 1930-7381.
- ^ Simpson, Dr Barry John; Simpson, B. (2 îlon 2003). "Urban Public Transport Today". doi:10.4324/9780203362235.
{{cite journal}}
: Ji bo journal parametreya|journal=
hewce ye (alîkarî) - ^ Bhutani, Surabhi; Klempel, Monica C.; Berger, Reed A.; Varady, Krista A. (2010). "Improvements in Coronary Heart Disease Risk Indicators by Alternate-Day Fasting Involve Adipose Tissue Modulations". Obesity. 18 (11): 2152–2159. doi:10.1038/oby.2010.54. ISSN 1930-7381.
- ^ Bhutani, Surabhi; Klempel, Monica C.; Berger, Reed A.; Varady, Krista A. (2010). "Improvements in Coronary Heart Disease Risk Indicators by Alternate-Day Fasting Involve Adipose Tissue Modulations". Obesity. 18 (11): 2152–2159. doi:10.1038/oby.2010.54. ISSN 1930-7381.
- ^ Bhutani, Surabhi; Klempel, Monica C.; Berger, Reed A.; Varady, Krista A. (2010). "Improvements in Coronary Heart Disease Risk Indicators by Alternate-Day Fasting Involve Adipose Tissue Modulations". Obesity. 18 (11): 2152–2159. doi:10.1038/oby.2010.54. ISSN 1930-7381.
- ^ "Rolling Origin & Destination Survey (RODS)". Ji orîjînalê di 4 çiriya paşîn 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 11 nîsan 2019.
- ^ "Piccadilly Underground line - Transport for London". Transport for London (bi îngilîziya brîtanî). Roja gihiştinê 17 adar 2021.