Potassiom
| |
| |
Ensampel a |
Elven gymyk, lithophile |
---|---|
Klass |
alkan lisliwennek, alkan, stokk-s |
Furvell gymyk |
K |
Dydhyas diskudhans |
1807 |
Niver atomek |
19 |
Aray an elektrons |
[Ar] 4s¹, 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ |
Elektronegedhegedh |
0.82 |
Studh oksidyans |
−1, 1 |
Rann a |
bagas 1, period 4, alkan lisliwennek |
|
Elven gymyk yw potassiom, niver 19 y'n Vosen Beriodek. Y furvell gymyk yw K, dhyworth kalium, an hanow Latin rag potash, martesen dhyworth an ger Arabek qali, ow styrya lisliwen. An hanow potassiom a dheu dhyworth an ger Sowsnek, potash.
Elven essensek dhe bub tra byw marnas nebes bakteria yw potassiom. Radywoweythresek yw onan a'y isotopow kemmyn, ha drefen hemma, y leverir dell potassiom yw an chif acheson a chanjyow genynnek yn plansow hag enevales.
John Aubrey, neb a skrifas dedhlyver y'n 17ves kansvledhen, a dherivas lusu plansow dhe vos da dhe'n gweres. Aswonnys hag usys o solpyter (potassiom nitrat, KNO3) hag alum (potassiom aluminiom sulfat, KAl(SO4)2) yn kettermyn. Pan wrug Antoine Lavoisier skrifa an rol gynsa a elvennow kymyk, ev a gomprehendyas nebes 'doryow' na yllys terri dh'aga elvennow. Yn 1807 Syr Humphrey Davy a erviras aga studhya, hag assaya devnydhya tredan dh'aga therri, h.y. elektrolysans. Ev a henwis an elven nowydh potassiom.
Chif monow potassiom yw sylvit (KCl), karnalit KCl.MgCl2 hag alunit (KAl3(SO4)2(OH6). Almayn o an askorrer moyha kyns Kynsa Bresel an Bys, mes Kanada, an Statys Unys ha Chile yw an moyha posek lemmyn. Askorrys yw a-dro dhe 50 milvil tonnas a botash an vledhen. An brassa rann a dhe wul godeylyow (95%), ha'n remenant dhe wul potassiom hidroksid. Usys yw hemm yn y dro dhe wul gweder, sebonow ha medhegnethow.
Poos atomek potassiom yw 39.10, y boynt teudhi yw 64°C ha'y boynt bryjyon yw 774°C. Y dhosedh yw 0.86kg an liter. Alkan medhel gwynn-arghansek dasoberus yw.
Mirva
[golegi | pennfenten]-
John Aubrey
-
Syr Humphrey Davy
-
Prov flamm potassiom
-
Godeylya
-
Sebonow
-
Sylvit
-
Dasoberyans gans dowr